Symbolika - Krzyż

Kiedy w 1911 roku powstały we Lwowie pierwsze drużyny polskich skautów, ich członkowie wyróżniali się jedynie noszeniem tzw. "skautowego" kapelusza podwiniętego z prawej strony, oraz noszeniem laski skautowej. Z czasem wykształcił się polski mundur harcerski, ale brakowało swoistego symbolu, który by jednoznacznie utożsamiał członka i członkinie z organizacją. Ogłoszono konkurs na odznakę. III miejsce zajął projekt Ks. Lutosławskiego. Na okrągłej tarczy duże szable, umieszczony poniżej krzyż "Virtuti Militari" z napisem "Bóg i Ojczyzna", z unoszącym się nad nim orłem w locie, oraz napisem "Czuwaj" przy górnej krawędzi.

W 1913 roku postanowiono wyznaczyć zespół mający na celu opracować ostateczny projekt odznaki (Ks. Kazimierz Lutosławski, Czesław Jankowski i Alfons Borkiewicz). Ks. Lutosławski przedstawił swój nowy, uproszczony projekt. Zachował on kształt krzyża "Virtuti Militari", pośrodku miał koło - symbol doskonałości, a w nim promienną gwiazdę. Pierwsze krzyże tego wzoru wręczono w 1913 roku. Później w miejscu gwiazdy pojawiła się lilijka harcerska.

Kształt Krzyża - ZHP (organizacja skautowa), jako jedyna na świecie posiada charakterystyczną dla siebie odznakę. Wzór krzyża pochodzi od najcenniejszego, polskiego odznaczenia wojskowego. Krzyż "Virtuti Militari" przyznawany jest za szczególne męstwo na polu walki. Harcerze nosząc krzyż harcerski, powinni być równie dzielni i oddani jak bohaterzy wojenni.

Pierścień wokół lilijki - oznacza, że harcerze tworzą krąg braterski, niezależnie od religii, koloru skóry i narodowości.

Promienie wokół lilijki - symbolizują, że harcerstwo dąży do objęcia swym kręgiem coraz większej ilości ludzi.

Wieniec laurowy - symbol zwycięstwa. W starożytności wieńcami laurowymi ozdabiano głowy zwycięzców olimpiad, wybitnych wodzów itd.

Wieniec dębowy - symbol męstwa. Dąb jest symbolem siły, wytrzymałości i hartu ducha.

Węzeł łączący wieńce - ma przypominać harcerzowi o zrobieni przynajmniej jednego dobrego uczynku dziennie (podobnie jak węzeł na chuście).

CZUWAJ - tradycyjna pozdrowienie harcerskie, które ma nam przypominać, o konieczności swej gotowości do czynu służby, pracy dla innych i nad sobą. Pozdrowienie to wprowadziła w 1912 roku III Lwowska Drużyna Żeńska Skautek im. Emilii Plater, prowadzona przez dh. Olgę Drahonowską-Małkowską. Pozdrowienie wprowadzono na obozie drużyny w Kosowie, pragnąc zastąpić używane dotąd: "Czołem". Pozdrowienie "Czuwaj" pochodzi ze średniowiecza, kiedy to pełniący swą nocną wartę strażnicy nawoływali się przeciągniętym okrzykiem "Czu-u-u-waj!".
Ziarenka piasku - na ramionach krzyża, pokazują liczność harcerzy i ich rozproszenie po całym świecie.